İleri SEO ve Erişilebilirlik: Dijital Mimari

İleri SEO benim için anahtar kelime yoğunluğundan çok, sitenin teknik yapısının bir arama motoru tarafından ne kadar anlaşılabildiğiyle ilgili. Erişilebilirlik (Accessibility) bu işin büyük bir parçası. Erişilebilirlik kendi başına bir sıralama ölçütü değil, ama ekran okuyucunun da botun da işini kolaylaştıran bir yapı iyi bir SEO zemini oluşturuyor.

Semantik HTML ve Bot Algısı

Erişilebilirlik için kullanılan semantik etiketler (<header>, <nav>, <footer>, <section>) Google botlarının sayfa yapısını anlamasını da kolaylaştırır. Bir ekran okuyucu içeriği bölümlere ayırarak sunar, arama motorları da sayfayı benzer şekilde parçalara ayırıp yorumlar.

Core Web Vitals ve Erişilebilirlik

LCP ve CLS gibi sayfa deneyimi ölçümleri ile erişilebilirlik birbirine yakın konular. Yerinde durmayan, zıplayan bir sayfa (yüksek CLS) hareket becerisi kısıtlı bir kullanıcıyı da, Google'ın sayfa deneyimi ölçümünü de olumsuz etkiler. Sade ve düzenli kurulmuş bir site çoğu zaman hem erişilebilir hem hızlı oluyor.

• Klavye gezinmesi: yalnızca fareyle çalışan menüler, hem klavye kullananları hem de JavaScript'le açılan menüyü gezmeye çalışan botları zorlayabilir.
• Görsel alt metni: alt metni olmayan görsel ekran okuyucuya boş görünür, görsel aramada da anlamsız kalır.
• Renk kontrastı: düşük kontrastlı metin okunmaz, ziyaretçi siteyi çabuk terk edebilir.

Bunları Birlikte Düşünüyorum

İleri SEO'yu yalnızca sıralama almak için değil, sitenin herkes için ulaşılabilir olması için yapıyorum. Bir dijital çözüm mimarı olarak teknik doğruluk ile kapsayıcılığın ayrı işler olmadığını düşünüyorum. WCAG uyumlu web mimarisi bu ilkeleri kod seviyesinde uygular.

Semantik HTML İçin Kontrol Listesi

Sayfanın iskeletini başlık, gezinme, ana içerik ve alt bilgi gibi anlamlı etiketlerle kuruyorum. Bu yapı hem ekran okuyucunun hem arama motoru botunun sayfayı doğru anlamasına yardım eder. Kullanıcı deneyiminin diğer tarafı için kullanıcı deneyimi ipuçları yazıma bakabilirsiniz.

Uygulamada Bakılacak Noktalar

• Her sayfada tek H1 ve atlamasız başlık sırası
• Görsellerde anlamlı alt metin
• Form alanlarında görünür etiketler
• Düğme ve bağlantıların klavyeyle erişilebilir olması
• Yeterli renk kontrastı

Siteyi Yalnızca Klavyeyle Gezin

Fareyi bırakın ve yalnızca Tab tuşuyla siteyi gezin. Her bağlantıya ve düğmeye ulaşabiliyor musunuz, nerede olduğunuzu görebiliyor musunuz? Ulaşamadığınız bir menü, klavye kullanan ve ekran okuyucu kullanan ziyaretçiyi dışarıda bırakıyor. Bu deneme beş dakika sürüyor ve en belirgin sorunları gösteriyor.

Odak Göstergesini Kaldırmayın

Tab ile gezerken bir öğenin üzerindeyken çıkan çerçeveyi görünüşü bozuyor diye kaldırmak yaygın bir hata. Bu çerçeve, klavye kullanıcısının nerede olduğunu gösteren tek işaret. Çerçeveyi markanıza uyacak şekilde stillendirin ama silmeyin.

Renk Kontrastı Nasıl Ölçülür?

Metin ile arka plan arasındaki kontrast oranı bir hesapla ölçülüyor ve genel ölçüt, normal yazı için en az 4,5'e 1. Bu oranı bir kontrast denetim aracına iki rengin kodunu girerek ölçebilirsiniz. Gri üzerine açık gri gibi tasarım tercihleri çoğu zaman bu eşiğin altında kalıyor ve ziyaretçiyi okumaktan caydırıyor.

Alt Metin Nasıl Yazılır?

Alt metin, görseli görmeyen kişiye görselin ne gösterdiğini anlatmalı. "Görsel 1" ya da yalnızca anahtar kelimelerle dolu bir alt metin işe yaramaz. Süs amaçlı bir görselin alt metni boş bırakılır, böylece ekran okuyucu onu atlar. Her görselin bilgi mi süs mü olduğuna karar verin.

Form Etiketleri

Form alanlarının yalnızca yer tutucu metinle belirtilmesi, yazmaya başlayınca etiketin kaybolmasına yol açıyor. Her alan için görünür bir etiket yazın. Bu, ekran okuyucu kullanan ziyaretçinin hangi alana ne yazacağını bilmesini sağlıyor. Aynı zamanda herkes için formu daha anlaşılır yapıyor.

Atla Bağlantısı

Sayfanın en başına, klavyeyle odaklanıldığında görünen bir "ana içeriğe geç" bağlantısı koymak, ziyaretçinin her sayfada uzun menüyü tekrar tekrar geçmesini önler. Sitelerimde bu bağlantıyı varsayılan olarak kullanıyorum. Küçük bir ekleme ama klavye kullanan ziyaretçi için fark büyük.

Otomatik Araçlar Her Sorunu Bulmaz

Erişilebilirlik tarayıcıları sorunların yalnızca bir kısmını yakalıyor. Bir alt metnin anlamlı olup olmadığını ya da odak sırasının mantıklı olup olmadığını araç söyleyemez. Otomatik tarama ile elle denemeyi birlikte yapın. Tarama puanının yüksek çıkması sitenin tamamen erişilebilir olduğunu göstermez.

Erişilebilirlik ve Aramadaki Fark

Erişilebilir bir site, arama motoru botunun da sayfayı daha doğru okumasını sağlıyor. Net başlıklar, anlamlı alt metinler ve temiz bir yapı iki tarafa da yarıyor. Yine de erişilebilirliğin sıralamayı doğrudan yükselttiğini söylemek doğru olmaz, bunu kanıtlayamıyorum. Net olan, ziyaretçi deneyiminin iyileştiği.

Erişilebilirlik Bir Defalık İş Değildir

Siteye her yeni bölüm, form ya da görsel eklendiğinde erişilebilirlik tekrar kontrol edilmeli. Önceden düzgün olan bir site, yeni eklenen bir bileşenle bozulabiliyor. Yayından önce klavye ve kontrast denemesini bir alışkanlık haline getirmek, sorunun birikmesini önler.

Kimlere Önermiyorum?

Tek sayfalık, çok sade bir sitede ayrıntılı bir erişilebilirlik çalışması yapmak yerine temel kontrolleri yapmak yeterli: kontrast, alt metin ve klavye gezinmesi. Daha geniş kapsamda yasal gereklilikler söz konusuysa bu yazı hukuki görüş değil, ilgili desteği almanız gerekir. Ayrıntıları WCAG erişilebilirlik ve SEO, WCAG uyumlu web mimarisi ve erişilebilirlik ve SEO yazılarımda anlattım.

Ölçüm ve Takip

Lighthouse erişilebilirlik ve performans puanlarını düzenli ölçüyor, Search Console'daki Core Web Vitals raporunu da izliyorum. Bir düzeltmeden sonra aynı ölçümü tekrarlamak, değişikliğin etkisini görmenin en basit yolu.

Sık Sorulan Sorular