Bir web sitesi siparişi verdiğinizde aslında üç ayrı şey satın alıyorsunuz: alan adı (domain), barındırma (hosting) ve kaynak kod. Bu üçü kimin üzerine kayıtlı olduğunu bilmiyorsanız, sitenizin gerçek sahibi siz değilsiniz. Bu üçünden biri kaybolursa siteyi nasıl geri getireceğinizi yedekleme ve felaket kurtarma yazımda anlattım.

Yıllar içinde danıştığım işletme sahiplerinin önemli bir kısmı bu üç bileşenin nerede ve kimin adına kayıtlı olduğunu bilmiyor. Site çalışıyor, müşteri geliyor, herkes memnun, ta ki firmayla ilişki bozulana ya da firma iletişimi kesene kadar. O noktada domain'in kime kayıtlı olduğu, hosting paneline kimin erişebildiği birden hayati önem kazanıyor.

Domain (alan adı) kimin üzerine kayıtlı?

Alan adı kayıtları ICANN tarafından düzenlenen, dünya genelinde standart bir whois sistemiyle takip edilir. Türkiye'de .com.tr uzantılı alan adları için yetkili kayıt kuruluşu Nic.tr'dir, .com gibi global uzantılar için ise uluslararası kayıt firmaları (registrar) kullanılır. Domain'inizi kendi adınıza, kendi e-posta adresinizle kayıtlı bir hesaptan satın almak ya da kontrol etmek tek güvenli yoldur. Bunu öğrenmenin yolu basit: kayıt kuruluşunun whois sorgulama sayfasından domain adınızı arattığınızda "Registrant" (kayıt sahibi) alanında kimin bilgisi görünüyor, ona bakın.

Bazı firmalar pratiklik gerekçesiyle domain'i kendi hesaplarından satın alıp size kullandırır. Bu, kısa vadede sorun çıkarmaz ama ilişki bittiğinde domain'i geri almak haftalar sürebilir, bazı durumlarda hiç mümkün olmaz. Yeni bir site kuracaksanız domain'i ilk günden kendi adınıza kayıtlı bir hesaptan alın, bu maliyeti artırmaz.

Hosting ve kaynak kod nerede duruyor?

İkinci kritik nokta hosting hesabı: siteniz fiziksel veya bulut tabanlı olarak nerede barınıyor, panel erişimi kimde? Üçüncü nokta ise kaynak kod: site dosyaları, görseller, varsa veritabanı yedeği elinizde mi, yoksa yalnızca tarayıcıda görünen halini mi biliyorsunuz? Web yazılım hizmetimde her proje teslim edilirken kaynak kodun tamamı müşteriye dosya halinde aktarılır, hosting paneline erişim de müşteri adına açılır. Bu, firma bağımlılığı yaratmayan, şeffaf bir çalışma biçimidir.

Kaynak kodunuza erişiminiz yoksa elinizdeki şey aslında bir kiracılık ilişkisidir, mülkiyet değil. Firma kapanırsa, ulaşılamaz hale gelirse veya fiyatını tek taraflı artırırsa elinizde hiçbir koz kalmaz. Bu durumda sıfırdan site yaptırmaktan başka seçeneğiniz olmaz.

Kontrol için ne yapmalısınız?

Üç soruyu yanıtlayın: domain'in whois kaydında kimin bilgisi var, hosting paneline kim erişebiliyor, kaynak kodun bir kopyası elinizde mi? Üçüne de net cevap veremiyorsanız mevcut tedarikçinizden bu bilgileri talep etme hakkınız var, bu standart bir taleptir. Yeni bir site projesine başlarken de bu üç maddeyi sözleşmenin veya teklifin bir parçası haline getirin.

Sahiplik Kontrol Listesi

Alan adı kaydının sizin adınıza olup olmadığını, kayıt firmasının panel erişiminin sizde olup olmadığını, hosting hesabının kime ait olduğunu ve sitenin kaynak dosyalarının güncel bir kopyasının sizde bulunup bulunmadığını kontrol edin.

Mutlaka Sizde Olması Gerekenler

  • Alan adı paneli giriş bilgileri
  • Hosting ya da yayın platformu erişimi
  • Kaynak dosyaların yedeği
  • Analitik ve Search Console yöneticiliği
  • E-posta hesaplarının yönetimi

Alan Adı Kaydını Nasıl Kontrol Edersiniz?

Alan adının kayıt bilgisini, kayıt kuruluşlarının sunduğu sorgulama sayfalarından görebilirsiniz. Bazı kayıtlarda kişisel bilgi gizlenmiş olur, bu durumda kayıt firması adı görünür. Kayıt bilgisini göremiyorsanız, alan adının hesabına giriş bilgisi sizde olup olmadığını kontrol edin. Panel erişimi sizdeyse alan adı size aittir.

Barındırma Hesabı Sizin Adınıza Açılmamışsa

Barındırma hesabı siteyi yapan kişinin adına açılmışsa bu hesabı sizin adınıza devretmesini yazılı isteyin. Devir çoğu barındırma firmasında birkaç günde yapılabiliyor. Bu işlemi ilişki iyiyken yapmak, ilişki kötüleştikten sonra yapmaktan çok daha kolay.

Analitik ve Search Console Kimin Elinde?

Siteyi ölçen araçlarda da yönetici hesabının sizde olması gerekiyor. Tedarikçi yönetici olup size yalnızca görüntüleme yetkisi vermişse, ilişki bittiğinde geçmiş verilere erişimi kaybedebilirsiniz. Bu araçlarda kendinizi yönetici olarak ekletin.

Sosyal Medya ve E-posta Hesapları

Sosyal medya hesaplarını kimin açtığına ve yönetici yetkisinin kimde olduğuna da bakın. Hesabı bir ajans ya da çalışan açtıysa ve yöneticilik onda kaldıysa, ayrıldığında hesaba erişemeyebilirsiniz. İş e-postası da aynı şekilde işletme adına açılmış bir alan adı altında olmalı.

Sözleşmede Neler Yazmalı?

Sözleşmede alan adının, barındırma hesabının ve kaynak dosyaların kime ait olacağı açık yazılmalı. Teslimden sonra bu bilgilerin ne zaman ve nasıl teslim edileceği de belirtilmeli. Yazılı olmayan bir anlaşma, anlaşmazlık çıktığında kanıt olmuyor. Bu yazı hukuki görüş değil, sözleşme metni için bir avukattan destek almak gerekir.

Ben Nasıl Çalışmanızı Öneriyorum?

Hesapların başından itibaren işletmenin kendi adına açılmasını öneriyorum. Siteyi yapan kişi yalnızca yetkili kullanıcı olarak eklenir ve iş bittiğinde ya da ilişki sona erdiğinde yetkisi kaldırılır. Bu düzen, ilişkinin sonu nasıl gelirse gelsin sitenizin sizde kalmasını sağlıyor.

Uyuşmazlık Çıkarsa

Alan adına ya da siteye erişim konusunda ciddi bir anlaşmazlık çıktıysa bir avukattan destek almak gerekir. Süreç uzayabiliyor ve bu süre içinde sitenin kapalı kalması işinizi etkileyebilir. Bu yüzden önlemi baştan almak, sonradan çözmeye çalışmaktan çok daha ucuz. Yedekleme tarafı için yedekleme ve felaket kurtarma yazımı da okuyabilirsiniz.

Erişim Bilgilerini Güvenle Saklayın

Hesap giriş bilgilerini bir şifre yöneticisinde ya da en azından güvenli bir yerde tutun. Tek bir kişinin bildiği şifre, o kişiye ulaşamadığınızda bir kriz haline gelir. Bilgileri işletmenizin yetkili iki kişisi bilsin.

Tedarikçi Değiştirirken

Yeni tedarikçiye geçmeden önce tüm erişimleri kendi adınıza aldığınızdan emin olun. Alan adı transferi ve DNS değişiklikleri sırasında site ve e-posta kesintisi yaşanmaması için adımları önceden planlayın. Sıra genellikle şöyle işler:

  1. Erişimleri alın. Alan adı paneli, hosting, Search Console ve analitik hesabında yönetici olarak kendinizin kayıtlı olduğunu görün.
  2. Yedek alın. Sitenin dosyalarını ve varsa veritabanı yedeğini indirin. Yedeğin açılıp açılmadığını da kontrol edin, çünkü bozuk bir yedek sonradan fark edilir.
  3. DNS kayıtlarını not alın. Alan adınıza bağlı e-posta varsa MX kayıtlarını, mevcut A ve CNAME kayıtlarını kaydedin. DNS taşınırken bunlar eksik kalırsa site ya da e-posta bir süre çalışmaz.
  4. Yeni siteyi yayına almadan test edin. Geçişi mesai dışında, ziyaretçinin az olduğu bir saatte yapmak sorunu küçültür.
  5. Eski tedarikçinin yetkisini kaldırın. Geçiş bittikten sonra eski firmanın kullanıcılarını panellerden çıkarın ve parolaları değiştirin.

Erişim Listesi Tutun

Bir sayfaya yazacağınız kısa bir liste, ilişki bitse de bitmese de işinizi görür. Alan adının kayıtlı olduğu firmanın adı, hesabın e-posta adresi, hosting firması, Search Console ve analitik hesabının sahibi, sitenin yedeğinin nerede durduğu ve bu bilgilere kimlerin ulaşabildiği listede bulunsun. Listeyi parolalarla aynı yerde değil, parola yöneticinizin not alanında ya da ayrı bir güvenli dosyada saklayın. Yılda bir kez, alan adının yenileme tarihiyle birlikte gözden geçirin. Yenileme tarihi kaçırılırsa alan adı kaybedilebilir.

Siteyi yapan kişiyle çalışmaya başlarken bu listeyi birlikte doldurmayı öneriyorum. Çalışma biçimimi web yazılım hizmeti sayfasında, WordPress ile saf kod tercihini WordPress mi saf kod mu yazısında, fiyat tarafını web sitesi fiyatları yazısında ele aldım.

Sık Sorulan Sorular

Domain adımın kime kayıtlı olduğunu nasıl öğrenirim?

Kayıt kuruluşunun whois sorgulama sayfasından domain adınızı arattığınızda "Registrant" (kayıt sahibi) alanında kimin bilgisinin göründüğüne bakılır. Domain'i kendi adınıza kayıtlı bir hesaptan almak tek güvenli yoldur.

Kaynak koduna erişimim yoksa ne risk altındayım?

Kaynak kodunuza erişiminiz yoksa elinizdeki şey aslında bir kiracılık ilişkisidir, mülkiyet değildir. Firma kapanırsa, ulaşılamaz hale gelirse veya fiyatını tek taraflı artırırsa elinizde hiçbir koz kalmaz.

Siteyi yapan firma domain'i kendi adına almışsa ne yapmalıyım?

Önce whois sorgusuyla kayıt sahibinin kim olduğunu doğrulayın. Domain firmanın adına kayıtlıysa devri e-posta ya da yazılı mesajla isteyin. Çoğu kayıt firmasında devir için transfer kodu ve kayıt sahibinin onayı gerekir. Firma yanıt vermiyorsa ya da anlaşmazlık büyüyorsa bir avukattan destek alın, bu yazı hukuki görüş değildir.

Hosting hesabı benim adıma değilse siteyi başka yere taşıyabilir miyim?

Site dosyalarının ve varsa veritabanının yedeğine ulaşabiliyorsanız taşıyabilirsiniz. Yedeğe de panele de erişiminiz yoksa taşıma tedarikçinin iş birliğine bağlı kalır. Bu yüzden hosting hesabını ilk günden kendi adınıza açtırmak en kolay çözümdür.

Alan adının yenileme tarihini kaçırırsam ne olur?

Kayıt firmasına göre değişir. Alan adı bir süre askıda kalabilir, süre dolarsa başkası tarafından alınabilir hale gelir. Yenileme tarihini takviminize yazın ve ödeme bilgisinin güncel olduğundan emin olun.