Bir web sitesi siparişi verdiğinizde aslında üç ayrı şey satın alıyorsunuz: alan adı (domain), barındırma (hosting) ve kaynak kod. Bu üçü kimin üzerine kayıtlı olduğunu bilmiyorsanız, sitenizin gerçek sahibi siz değilsiniz.
Yıllar içinde danıştığım işletme sahiplerinin önemli bir kısmı bu üç bileşenin nerede ve kimin adına kayıtlı olduğunu bilmiyor. Site çalışıyor, müşteri geliyor, herkes memnun — ta ki ajansla ilişki bozulana ya da ajans iletişimi kesene kadar. O noktada domain'in kime kayıtlı olduğu, hosting paneline kimin erişebildiği birden hayati önem kazanıyor.
Domain (alan adı) kimin üzerine kayıtlı?
Alan adı kayıtları ICANN tarafından düzenlenen, dünya genelinde standart bir whois sistemiyle takip edilir. Türkiye'de .com.tr uzantılı alan adları için yetkili kayıt kuruluşu Nic.tr'dir, .com gibi global uzantılar için ise uluslararası kayıt firmaları (registrar) kullanılır. Domain'inizi kendi adınıza, kendi e-posta adresinizle kayıtlı bir hesaptan satın almak ya da kontrol etmek tek güvenli yoldur. Bunu öğrenmenin yolu basit: kayıt kuruluşunun whois sorgulama sayfasından domain adınızı arattığınızda "Registrant" (kayıt sahibi) alanında kimin bilgisi görünüyor, ona bakın.
Bazı ajanslar pratiklik gerekçesiyle domain'i kendi hesaplarından satın alıp size kullandırır. Bu, kısa vadede sorun çıkarmaz ama ilişki bittiğinde domain'i geri almak haftalar sürebilir, bazı durumlarda hiç mümkün olmaz. Yeni bir site kuracaksanız domain'i ilk günden kendi adınıza kayıtlı bir hesaptan alın, bu maliyeti artırmaz.
Hosting ve kaynak kod nerede duruyor?
İkinci kritik nokta hosting hesabı: siteniz fiziksel veya bulut tabanlı olarak nerede barınıyor, panel erişimi kimde? Üçüncü nokta ise kaynak kod: site dosyaları, görseller, varsa veritabanı yedeği elinizde mi, yoksa yalnızca tarayıcıda görünen halini mi biliyorsunuz? Web yazılım hizmetimde her proje teslim edilirken kaynak kodun tamamı müşteriye dosya halinde aktarılır, hosting paneline erişim de müşteri adına açılır. Bu, ajans bağımlılığı yaratmayan, şeffaf bir çalışma biçimidir.
Kaynak kodunuza erişiminiz yoksa elinizdeki şey aslında bir kiracılık ilişkisidir, mülkiyet değil. Ajans kapanırsa, ulaşılamaz hale gelirse veya fiyatını tek taraflı artırırsa elinizde hiçbir koz kalmaz. Bu durumda sıfırdan site yaptırmaktan başka seçeneğiniz olmaz.
Kontrol için ne yapmalısınız?
Üç soruyu yanıtlayın: domain'in whois kaydında kimin bilgisi var, hosting paneline kim erişebiliyor, kaynak kodun bir kopyası elinizde mi? Üçüne de net cevap veremiyorsanız mevcut tedarikçinizden bu bilgileri talep etme hakkınız var, bu standart bir taleptir. Yeni bir site projesine başlarken de bu üç maddeyi sözleşmenin veya teklifin bir parçası haline getirin.